TÜM HAKLARI sermayepiyasasi.org SİTESİNE AİTTİR.
Aracı Kuruluş nedir? Aracı Kuruluşlar arasına kimler girer?
Aracı kurumlar ile bankalar aracı kuruluşlardır.
Aracı Kurum nedir? Ne işle uğraşır?
Aracı kurum, SPK’dan yetki belgesi alan ve aracılık ve sermaye piyasası mevzuatında yer alan diğer işlerle uğraşan şirkettir. Borsalarda işlem yapmak için o borsaya üye olan aracı kuruma başvurmak zorunludur.
Aracı kurumlar, aracılık faaliyetleri kapsamında aşağıda sayılan her bir faaliyet için Kurul’dan yetki belgesi almak kaydıyla;
a) Sermaye piyasası araçlarının ihracına veya halka arz yoluyla satışına,
b) Daha önce ihraç edilmiş olan sermaye piyasası araçlarının alım satımına,
c) Ekonomik ve finansal göstergelere, sermaye piyasası araçlarına, mala, kıymetli madenlere ve dövize dayalı vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri dahil türev araçların dayandığı kategoriler itibarıyla ayrı ayrı veya bütün olarak türev araçların alım satımına,
aracılık edebilirler.
Aracı kurumlar ayrıca;
a) Sermaye piyasası araçlarının geri alım veya satım taahhüdüyle alım satımı (repo-ters repo),
b) Yatırım danışmanlığı,
c) Portföy yöneticiliği,
faaliyetlerini, her bir faaliyet için bu Tebliğ’deki genel şartlar ve ilgili tebliğlerde belirlenen esaslar çerçevesinde Kurul’dan yetki belgesi almak suretiyle yapabilirler.
Banka nedir?
Bankalar, esas itibariyle mevduat yoluyla fon toplayıp kredi yoluyla şirketlere kullandıran finansal kuruluşlardır. Ancak günümüzde bankaların faaliyet alanları çok çeşitlenmiştir. Bankalar, sermaye, para, kredi, yatırım, hizmet sunma gibi alanlarda her türlü işlemi yapan kuruluşlara dönüşmüştür.
Başlangıç Sermayesi nedir?
Kayıtlı sermayeli anonim ortaklıkların sahip olmaları zorunlu olan asgari çıkarılmış sermayeleridir.
Borsa nedir?
Borsa, TDK sözlüğünde "bazı tüccarların ve özellikle sarraflarla değerli kâğıt ve tahvil alışverişiyle uğraşanların alım satım ve değişim amacıyla devlet denetimi altında iş yaptıkları yer" olarak tanımlanmaktadır.
Türkiye'de "Borsa" denildiğinde akla daha çok "İstanbul Menkul Kıymetler Borsası (İMKB)" gelmektedir. Ancak Türkiye'de halen iki finansal borsa bulunmakta olup, İMKB'nin yanında "Vadeli İşlemler Borsası (VOB)" İzmir'de varlığını sürdürmektedir. Menkul kıymet borsaları dışında, her türlü mal için borsalar kurulabilmektedir. Çeşitli malların alım satımının yapıldığı bu borsalara "emtia borsası" denilmektedir. Finansal borsalar SPK'nın, emtia borsaları Sanayi ve Ticaret Bakanlığı'nın denetimindedir.
Borsa yasaklısı kimdir?
SPK tarafından borsada işlem yasağı getirilmiş kişilerdir. Temmuz 2010 tarihli SPk kararıyla tüm borsa yasaklıları affedilmiştir. Ancak bu kişiler hakkındaki davalar sürmektedir.
Borsa Yasaklıları listesi nedir?
SPK tarafından borsada işlem yasağı getirilmiş kişilerin listesidir. Temmuz 2010 tarihli SPk kararıyla tüm borsa yasaklıları affedilmiştir. Ancak bu kişiler hakkındaki davalar sürmektedir.
Çıkarılmış Sermaye nedir?
Kayıtlı sermayeli anonim ortaklıkların satışı yapılmış hisse senetlerini temsil eden sermayeleridir.
“Diğer Sermaye Piyasası Araçları” nelerdir?
Menkul kıymetler dışında kalan ve şartları SPK tarafından belirlenen evraktır. Nukut ile çek, poliçe, bono ile mevduat sertifikaları bundan müstesnadır.
Eurobond nedir?
Eurobond, kamu ve özel sektör tarafından ihrac edilebilen, uluslararası piyasalarda işlem gören, yabancı para cinsinden, uzun vadeli yatırım aracıdır.
Gayrimenkul Değerleme nedir?
Bir gayrimenkulün, gayrimenkul projesinin veya bir gayrimenkule bağlı hak ve faydaların belli bir tarihteki muhtemel değerinin bağımsız ve tarafsız olarak takdirini ifade eder. Sermaye Piyasası Kanunu anlamında gayrimenkul değerleme, ancak gayrimenkul değerleme şirketleri tarafından yapılabilir. Bu şirketlerin en az beş lisanslı gayrimenkul değerleme uzmanının tam zamanlı olarak istihdam etmesi zorunludur.
Gayrimenkul Değerleme Şirketi nedir?
Bir gayrimenkulün, gayrimenkul projesinin veya bir gayrimenkule bağlı hak ve faydaların belli bir tarihteki muhtemel değerinin bağımsız ve tarafsız olarak, bu değeri etkileyen gayrimenkulün niteliği, piyasa ve çevre koşullarını analiz ederek uluslararası alanda kabul görmüş değerleme standartları çerçevesinde yazılı olarak raporlayabilecek düzeyde bilgi ve tecrübe sahibi değerleme uzmanları vasıtasıyla takdir edilmesi konusunda faaliyet gösteren ve Sermaye Piyasası Kanunu'nda gayrimenkul değerleme kurumu olarak ifade edilen hizmet şirketini ifade eder.
“Halka Açık Anonim Ortaklık” kavramı hangi anonim ortaklıklar için kullanılabilir?
Sermaye Piyasası Kanunu kapsamında halka açık anonim ortaklıklar, hisse senetleri halka arzedilmiş olan veya halka arzedilmiş sayılan anonim ortaklıklardır. Ortak sayısı 250’yi aşan anonim ortaklıklar, hisse senetleri halka arzedilmiş sayılmaktadır.
Halka açılma nedir?
Bkz. "Halka arz"
“Halka Arz” nedir? Nasıl Yapılır?
Sermaye piyasası araçlarının satın alınması için her türlü yoldan halka çağrıda bulunulmasını; halkın bir anonim ortaklığa katılmaya veya kurucu olmaya davet edilmesini; hisse senetlerinin borsalar veya teşkilatlanmış diğer piyasalarda devamlı işlem görmesini; bu Kanuna göre halka açık anonim ortaklıkların sermaye artırımları dolayısıyla paylarının veya hisse senetlerinin satışını ifade eder.
Halka arz yöntemleri nelerdir?
Halka arz yöntemleri Seri:I, No:26 sayılı SPKr. Tebliği'nde düzenlenmiştir. Bu Tebliğin 5 ve 6.maddelerine göre halka arzda iki yöntem vardır:
1. Mevcut hisse senetlerinin halka arzı
2.Sermaye artırımı yoluyla hisse senetlerinin halka arzı.
1. Mevcut hisse senetlerinin halka arzı
Özelleştirme kapsamında olanlar dahil ve hisse senetleri daha önce halka arz edilmemiş ortaklıklarda, hissedarların sahip oldukları hisse senetlerini halka arz edebilmeleri için;
a) Ortaklık sermayesinin tamamının ödenmiş olması,
b) Hisse senetlerinin nominal değerleri toplamının, Kurula başvuru tarihi itibarıyla ortaklığın nominal sermayesine oranının en az;
1) Sermayeleri 10 trilyon Türk lirasına kadar olan ortaklıklar için %25,
2) Sermayeleri 10 trilyon Türk lirası ile 50 trilyon Türk Lirası arasında olan ortaklıklar için %15,
3) Sermayeleri 50 trilyon Türk lirası ve daha fazla olan ortaklıklar için ise %5 olması,
c) Hisse senetlerinde rehin veya teminata verilmek suretiyle devir veya tedavülünü kısıtlayıcı ve senet sahibinin haklarını kullanmasına engel teşkil edici kayıtların olmaması,
d) Hisse senetlerinin, Kurulun hisse senetlerinin şekil şartlarına ilişkin düzenlemelerine uygun olması,
zorunludur.
Hissedarların hisse senetlerini satacak olan aracı kuruluş (Tebliğ Ek-2) deki belgelerle Kurula başvurur. Ortaklık yönetim kurulu ilgili aracı kuruluşa söz konusu belgeleri sağlamak ve satış sırasında mevzuatta öngörülen mükellefiyetleri yerine getirmek zorundadır.
Bu madde kapsamındaki halka arzlarda Kurula başvuru Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından doğrudan yapılabilir ve bu halka arzlarda aracı kuruluşlardan, Tebliğ 31 inci maddede belirtilen taahhüt istenmeyebilir.
Ancak hisse senetleri yukarıda belirtilen şekilde halka arz edilen ortaklıkların halka arz edilmemiş olan hisse senetlerinin Borsada satışında, son ara mali tabloların zamanında ilan edilmiş olması kaydıyla, hissedarların başvurusu üzerine söz konusu hisse senetleri Kurul kaydına alınır.
Ortaklık yönetim kurulunun, esas sözleşmenin Kurul düzenlemelerine ve Kanunun amaç ve ilkelerine uygun hale getirilmesi için gerekli değişiklikleri içeren madde tadil tasarılarını hazırlayarak, (Tebliğ Ek-3) deki belgelerle birlikte Kurula başvurması ve esas sözleşme değişikliğine ilişkin Kurul onayının alınmasından sonra halka arz işleminin tamamlanmasını müteakiben gerekli değişikliklerin yapılacak ilk genel kurul toplantısında karara bağlanması gerekir.
2.Sermaye artırımı yoluyla halka arz
Halka açık olmayan ortaklıklar, yapacakları sermaye artırımlarında, ortakların yeni pay alma haklarını kısmen veya tamamen kısıtlayarak hisse senetlerini halka arz edebilirler. Kurula başvuru öncesinde aşağıdaki işlemler yapılır.
a) Yönetim kurulu esas sözleşmenin Kurul düzenlemelerine ve Kanunun amaç ve ilkelerine uygun hale getirilmesi için gerekli değişiklikleri ve sermaye maddesinin değişikliğini içeren madde tadil tasarılarını hazırlayarak, (Tebliğ Ek-3) deki belgelerle birlikte Kurula başvurur ve esas sözleşme değişikliği için Kurul onayını alır.
b) TTK hükümleri çerçevesinde genel kurulca sermayenin artırılmasına ve yeni pay alma haklarının sınırlandırılmasına ilişkin karar alınır.
Sermaye artırımı yoluyla halka arz başvurularında, halka arz edilecek hisse senetlerinin artırım sonrası ulaşılacak nominal sermayenin 5 inci maddede belirlenen oran ve tutarlarda olması zorunludur.
Bu işlemlerden sonra (Tebliğ Ek-4) de belirtilen belgelerin eklendiği bir dilekçe ile hisse senetlerinin kayda alınması için Kurula başvurulur.
Hisse bazlı vadeli işlem nedir?
Hisse bazlı vadeli işlem(single stock futures) , belirli bir hisse senedinin baz alındığı vadeli işlem sözleşmesidir. Genellikle 100 adet hisse senedi baz alınmaktadır.ABD, İngiltere, İspanya, Hindistan ve diğer ülkelerde yoğun olarak gerçekleştirilen tek hisseye dayalı vadei işlemlerde en büyük piyasa Güney Afrika Cumhuriyeti'nde bulunmakta olup, bu ülkede halen günlük ortalama 700.000 sözleşme işlem görmektedir.
İhraç nedir?
Sermaye piyasası araçlarının ihraçcılar tarafından çıkarılıp, halka arz edilerek veya halka arz edilmeksizin satışıdır.
Katılım bankası nedir?
Özel finans kurumları, Bankacılık Kanunu'nda yapılan değişiklikle "katılım bankası" adını almıştır. Faize duyarlı kesime hitap eden katılım bankacılığı, "islami bankacılık" olarak da adlandırılmaktadır. Faizsiz kazanç sağladıkları iddiasında olan bu bankalar, verdikleri kredileri "satış" ve veya "finansal kiralama sözleşmesi" olarak sunmaktadır. Bu kredilerin fiyatlanmasında maliyet+kar prensibine bağlı kaldıkları ifade edilmektedir. Örnek: Kuveyt Türk ve Bank Asya birer katılım bankasıdır.
Kayıtlı Sermaye nedir?
Anonim ortaklıkların, esas sözleşmelerinde hüküm bulunmak kaydıyla, yönetim kurulu kararı ile Türk Ticaret Kanununun sermayenin artırılmasına dair hükümlerine tabi olmaksızın hisse senedi çıkarabilecekleri azami miktarı gösteren, Ticaret Sicilinde tescil edilmiş sermayeleridir.
Menkul Kıymet nedir?
Ortaklık veya alacaklılık sağlayan, belli bir meblağı temsil eden, yatırım aracı olarak kullanılan, dönemsel gelir getiren, misli nitelikte, seri halinde çıkarılan, ibareleri aynı olan ve şartları Sermaye Piyasası Kurulu tarafından belirlenen kıymetli evraktır.
İhraçcı kime denir?
Anonim ortaklıklar, mevzuata göre özelleştirme kapsamına alınanlar dahil kamu iktisadi teşebbüsleri, mahalli idareler ile bunlarla ilgili özel mevzuatları uyarınca faaliyet gösteren kuruluş, idare ve işletmelerdir.
İpotekli Sermaye Piyasası Aracı nedir?
İpotek teminatlı menkul kıymetler, ipoteğe dayalı menkul kıymetler, ipotek finansmanı kuruluşları tarafından ihraç edilen hisse senedi dışındaki sermaye piyasası araçları ve konut finansmanından kaynaklanan alacaklara dayalı olarak veya bu alacakların teminatı altında ihraç edilen diğer sermaye piyasası araçlarıdır.
İpotek teminatlı menkul kıymetler nedir?
İpotek teminatlı menkul kıymetler, ihraççıların genel yükümlülüğü niteliğinde olan ve oluşturulan teminat havuzundaki varlıklar karşılık gösterilerek ihraç edilen borçlanma senetleridir. İpotek teminatlı menkul kıymetler bankalar ve SPKn.’nun 39/A maddesinde tanımlanan ipotek finansmanı kuruluşları tarafından ihraç edilebilir.
İhraççılar, ipotek teminatlı menkul kıymetlerin teminatı olan varlıkları, diğer varlıklarından ayrı olarak, oluşturacakları teminat havuzu içerisinde izlemekle yükümlüdür.
Kaydileştirme nedir?
Sermaye piyasası araçları ve bunlara ilişkin haklar; özel hukuk tüzel kişiliğini haiz bir Merkezi Kayıt Kuruluşu tarafından kayden izlenir. Bu Kuruluş, SPK’nın gözetim ve denetimi altındadır. Merkezi Kayıt Kuruluşunun kuruluş, faaliyet, çalışma ve denetim esasları Bakanlar Kurulunca çıkarılacak bir yönetmelikle belirlenir.
Kayıtlar, Merkezi Kayıt Kuruluşu tarafından, bilgisayar ortamında, ihraçcılar, aracı kuruluşlar ve hak sahipleri itibariyle tutulur. Kayıt edilen haklar bu Kanunun 7 nci maddesi uyarınca senede bağlanmaz. Sermaye piyasası araçlarının nama veya hamiline yazılı hesaplarda kayıt esasları ile kayıtların nasıl tutulacağı ve kayıtların tutulmasında yapılacak işlemlere ilişkin usul ve esaslar Kurulca bir tebliğ ile belirlenir.
Kayden izlenen sermaye piyasası araçları üzerindeki hakların üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilmesinde, Merkezi Kayıt Kuruluşuna yapılan bildirim tarihi esas alınır.
Kurul bu madde kapsamında kaydı tutulacak hakları, bu hakların bağlı olduğu sermaye piyasası araçlarını, türleri ve ihraçcıları itibariyle belirleyebilir.
Payların devrinin, Türk Ticaret Kanununun 417 nci maddesi çerçevesinde ortaklıklar tarafından pay defterine kaydında, ilgililerin başvurusuna gerek kalmaksızın Merkezi Kayıt Kuruluşu nezdinde ihraçcılar itibariyle tutulan kayıtlar esas alınır.
Merkezi Kayıt Kuruluşu, ihraçcılar ve aracı kuruluşlar, kendi tuttukları kayıtların yanlış tutulmasından dolayı hak sahiplerinin uğrayacağı zararlardan kusurları oranında sorumludur.
Kayıtlı Sermaye Sistemi nedir?
Hisse senetlerini halka arz etmek üzere kurulan anonim ortaklıklar ile kurulmuş olup da sermaye artırmak suretiyle hisse senetlerini halka arz edecek olan anonim ortaklıklar, SPK’dan izin almak şartı ile kayıtlı sermaye sistemini kabul edebilirler.
Bu halde ortaklığın esas sermayesi çıkarılmış sermaye olur ve sözleşmede tespit edilen kayıtlı sermaye miktarına kadar yeni hisse senetleri çıkarmak suretiyle yönetim kurulu tarafından Türk Ticaret Kanununun esas sermayenin artırılmasına ilişkin hükümlerine bağlı kalınmaksızın sermaye artırılabilir.
Manipülasyon nedir?
"Hisse senedi manipülasyonu" (ing. "stock manipulation") veya "Borsa manipülasyonu", Sermaye Piyasası Kanunu'nda (SPKn.) tanımlanan bir suçtur. SPKn.'nun 47.maddesinin (A) fıkrasının 2.bendinde yer alan: "Yapay olarak, sermaye piyasası araçlarının, arz ve talebini etkilemek, aktif bir piyasanın varlığı izlenimini uyandırmak, fiyatlarını aynı seviyede tutmak, arttırmak veya azaltmak amacıyla alım ve satımını yapan gerçek kişilerle, tüzel kişilerin yetkilileri ve bunlarla birlikte hareket edenler, ... iki yıldan beş yıla kadar hapis ve beşbin günden onbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır." hükmü, manipülasyon suçunu düzenlemektedir.
Manipülasyonlar için zaman zaman yanlış olarak "spekülasyon" kelimesi kullanılmakta, manipülasyon suçunu işleyen kişişlerden bahsedilirken "borsa spekülatörlerinden" bahsedilmektedir. Spekülasyon, hisse senetlerinin değer artışı üzerinden para kazanma amacına yönelik olarak hisse senedi alımını ifade etmekte olup, temel bir yatırımcı davranışını ifade etmektedir. Spekülatör, hedefine suç işleyerek ulaşmak ister, yapay olarak hisse senetlerinin arz ve talebini etkilemek, aktif bir piyasanın varlığı izlenimini uyandırmak, fiyatlarını aynı seviyede tutmak, arttırmak veya azaltmak amacıyla alım ve satımını yaparsa manipülatöre dönüşmektedir.
Merkezi Kayıt Kuruluşu nasıl bir kuruluştur? Ne yapar?
Sermaye piyasası araçları ve bunlara ilişkin hakları izleyen, SPKn. uyarınca kurulmuş; özel hukuk tüzel kişiliğini haiz bir kurumdur. Merkezi Kayıt Kuruluşunun kuruluş, faaliyet, çalışma ve denetim esasları Bakanlar Kurulunca çıkarılacak bir yönetmelikle belirlenmiştir.
Sermaye nedir?
Bir ticaret işinin kurulması, yürütülmesi için gereken anapara ve paraya çevrilebilir malların tamamı, anamal, başmal, kapital, meta. "Komisyoncu demek, metelik sermayesi olmayan tüccar demektir."- A. Gündüz.
Sermaye Piyasası Kurulu nedir?
SPK, Sermaye Piyasası Kurulu'nun kısaltmasıdır. 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'na göre çalışan SPK, bu kanun (SPKn.) m.17, f.1'de yer alan: "Bu Kanunla verilen görevleri yapmak ve yetkileri kullanmak üzere kamu tüzel kişiliğini haiz, idari ve mali özerkliğe sahip Sermaye Piyasası Kurulu kurulmuştur." hükmü çerçevesinde faaliyet göstermektedir. Karar organı yedi üyeden oluşur. Kurum da "Sermaye Piyasası Kurulu" adı ile anılır.
Sermaye piyasası kurumları hangileridir?
a) Aracı Kurumlar,
b) Yatırım Ortaklıkları,
c) Yatırım Fonları,
d) Sermaye piyasasında faaliyet göstermesine izin verilen diğer kurumlar.
Sermaye piyasası nedir?
Sermaye arz ve talebinin karşılaştığı piyasadır. Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) tarafından düzenlenmektedir.
Single stock futures nedir?
Bkz. hisse bazlı vadeli işlem
SPK Mevzuatı nedir?
SPK mevzuatı temelde, Sermaye Piyasası Kanunu ile Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) tarafından çıkarılan yönetmelik ve tebliğlerden oluşur. SPK, çerçeve kanun niteliğindeki Sermaye Piyasası Kanunu'na dayanarak daha çok tebliğlerle düzenleme yapmaktadır. Tebliğler, konu itibariyle serilere ayrılmakta, tebliğlere her bir seri içerisinde yayımlanma tarihlerine göre numara verilmektedir. Örneğin: "Seri:VII, No:10 sayılı Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği".
Tobin vergisi nedir?
Tobin Vergisi, kısa vadeli sermaye hareketlerinin işlem maliyetlerini yükselterek kısa vadeli para giriş ve çıkışını engellemek için sermaye hareketleri üzerine işlem vergisi getirilmesidir. Temel amaç spekülasyon amaçlı sıcak para hareketlerini kısıtlamaktır.
Kısa vadeli döviz alımı üzerine konulacak vergi ile sermaye girişi engellenerek karşılığında önemli büyüklükte bir vergi hasılatı elde edilmektedir. Örneğin vergi oranının % 0.001 oranında belirlenmesi durumunda, 1000 $ bir işlem üzerinden 1 cent vergi alınacaktır.
Varlık teminatlı menkul kıymetlerin tanımı nedir?
Varlık teminatlı menkul kıymetler; ihraççıların genel yükümlülüğü niteliğinde olan, alacaklar ve duran varlıkların teminatı altında ihraç edilen borçlanma senetleridir. Varlık teminatlı menkul kıymet ihraç edecek kuruluşlar, ihraç limiti, ihraç şartları, teminat gösterilebilecek alacak ve varlık türleri, teminat gösterilebilecek varlıklara ilişkin sınırlamalar, teminat gösterilen alacak ve varlıkların değerlenmesi ve raporlanmasına ilişkin usûl ve esaslar SPK Tebliği ile belirlenmiştir.
Yatırım fonu nedir? Portföyüne hangi kıymetleri alabilir?
Fon, Kanun hükümleri uyarınca halktan katılma belgeleri karşılığında toplanan paralarla, belge sahipleri hesabına, riskin dağıtılması ilkesi ve inançlı mülkiyet esaslarına göre, aşağıda belirtilen varlıklardan oluşan portföyü işletmek amacıyla kurulan mal varlığıdır.
i) Özelleştirme kapsamına alınanlar dahil Türkiye'de kurulan ortaklıklara ait hisse senetleri, özel ve kamu sektörü borçlanma senetleri,
ii) Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında 32 sayılı Karar hükümleri çerçevesinde alım satımı yapılabilen, yabancı özel ve kamu sektörü borçlanma senetleri ve hisse senetleri,
iii) Ulusal ve uluslararası borsalarda işlem gören altın ve diğer kıymetli madenler ile bu madenlere dayalı olarak ihraç edilmiş ve borsalarda işlem gören sermaye piyasası araçları,
iv) (Değişik: Seri: VII, No: 11 sayılı Tebliğ ile) Kurul'ca uygun görülen diğer sermaye piyasası araçları, repo, ters repo, future, opsiyon ve forward sözleşmeleri.
v) (Ek: Seri: VII, No: 24 sayılı Tebliğ ile) Nakit değerlendirmek üzere yapılan İMKB Takas ve Saklama Bankası A.Ş. nezdindeki borsa para piyasası işlemleri.
Fonlar, yukarıda sayılan varlıklardan oluşan portföyü işletmek amacı dışında herhangi bir işle uğraşamazlar.
