Hisse Senetleri Piyasasında “Piyasa Yapıcılı Sürekli Müzayede Yöntemi” ve “Tek Fiyat Yöntemi” ile İşlem Gören Menkul Kıymetler

Kurumsal Ürünler Pazarında işlem gören Aracı Kuruluş Varantları, Borsa Yatırım Fonları ile her 3 ayda bir yapılan değerlendirme sonucunda halka açık piyasa değerinin ardarda iki kez 10 milyon TL’nin altında kaldığı belirlenen Menkul Kıymet Yatırım Ortaklıkları zorunlu olarak “Piyasa Yapıcılı Sürekli Müzayede Yöntemi" ile işlem görür.

Piyasa yapıcılı sürekli müzayede yöntemiyle işlem görmesi zorunlu olan menkul kıymetlerde (varantlar haricinde), atanmış bir piyasa yapıcı üye olmaması ya da atanmış olan piyasa yapıcı üyenin faaliyetinin son ermesi durumunda, ilgili menkul kıymet Tek Fiyat Yöntemi ile işlem görür.

İMKB 100 Endeksinde yer alanlar hariç olmak üzere, Kurumsal Ürünler Pazarında sürekli müzayede yöntemi ile işlem gören menkul kıymetler, talepte bulunan bir üyenin piyasa yapıcısı olarak atanması halinde piyasa yapıcılı sürekli müzayede yöntemi ile işlem görür. Piyasa yapıcının faaliyetinin sona ermesi durumunda, alternatif işlem yöntemi olarak bu menkul kıymetlerde sürekli müzayede işlem yöntemi uygulanır.

İMKB 100 Endeksi hesaplamasına dahil edilen menkul kıymetler ise daima sürekli müzayede yöntemi ile işlem görür.

Gözaltı Pazarında işlem gören menkul kıymetler, SPK’nın 23 Temmuz 2010 tarih ve 21/657 sayılı kararı gereğince C grubunda yer aldığından tek fiyat yöntemiyle işlem görmektedir.

Piyasa yapıcılı sürekli müzayede ve tek fiyat yöntemleriyle işlem görmekte olan menkul kıymetler ve bu menkul kıymetlerin SPK tarafından belirlenen kriterlere göre yer aldığı gruplara ilişkin tablo.

Piyasa Yapıcılı Sürekli Müzayede İşlem Yöntemi Nedir?

Piyasa Yapıcılı Sürekli Müzayede İşlem Yöntemi : 

Sürekli müzayede yöntemiyle işlem gören menkul kıymetlerde, piyasa yapıcısı olarak atanmış bir üye tarafından bu amaçla tanımlanmış hesap veya hesaplar kullanılarak çift taraflı sürekli kotasyon (fiyat ve miktar) verilmek suretiyle o menkul kıymette işlem gerçekleşebilecek fiyat aralığının belirlendiği ve likiditenin hedeflendiği işlem yöntemidir. Kurumsal Ürünler Pazarında işlem gören menkul kıymetlerde uygulanmaktadır. 
 
Piyasa Yapıcı Üye ve İşlevi:

Piyasa yapıcılık temel kriterlerini sağlayan üyelerden bir menkul kıymette piyasa yapıcılık faaliyetinde bulunmak amacıyla yaptığı başvuru İMKB Yönetim Kurulu tarafından kabul edilen ve “İMKB Hisse Senetleri Piyasası Piyasa Yapıcılık Taahhütnamesi”ni imzalayarak faaliyete başlayan üyedir.

Piyasa yapıcıdan beklenen görev, sürekli müzayede için yeterli derinliği olmayan, halka açık piyasa değeri düşük olan menkul kıymetlerde oluşabilecek kısa süreli arz-talep dengesizlikleri sonucu meydana gelebilecek aşırı fiyat hareketlerini önlemek, piyasaya sürekli likidite sağlamak, böylelikle sürekli müzayede ortamının etkin bir şekilde gelişmesine katkıda bulunmak olarak özetlenebilir.       

Kotasyon:

Piyasa yapıcı üye tarafından iletilen, iletildiği menkul kıymette seans anındaki değerleri itibarıyla işlem gerçekleşebilecek fiyat aralığını belirleyen, alış ve satış emri şeklindeki fiyat ve miktar bildirimidir.
 
Piyasa Yapıcılı Sürekli Müzayede İşlem Yöntemi Uygulanan Pazarlar ve Menkul Kıymetler:

Piyasa yapıcılı sürekli müzayede işlem yöntemi, Kurumsal Ürünler Pazarı  (KÜP) bünyesinde yer alan menkul kıymetlerde uygulanır. Borsa yatırım fonları, aracı kuruluş varantları ile halka açık piyasa değeri 10 milyon TL’nin altındaki menkul kıymet yatırım ortaklıklarının hisse senetleri zorunlu olarak piyasa yapıcılı sürekli müzayede işlem yöntemi ile işlem görür.

Piyasa Yapıcılı Sürekli Müzayede İşlem Yönteminin Piyasaya Sağladığı Yararlar:

Bilindiği üzere, Borsamız Hisse Senetleri Piyasasının temel çalışma yöntemi sürekli müzayededir. Bu yöntem açılışta tek fiyat yöntemi ile desteklenmiştir. Dünyada gelişmiş menkul kıymet piyasalarında da en etkin yöntem olarak kullanılan sürekli müzayede yönteminin likidite yönünden zayıf, sermayenin halka açık kısmının piyasa değeri düşük olan menkul kıymetlerde piyasa yapıcının desteklediği, karma bir yapıda sürdürüldüğü bilinmektedir. Yani, piyasa yapıcılı sürekli müzayede yöntemi, işlem yöntemi olarak hem piyasa yapıcının kotasyonları hem de kamuya açık emir dosyasına gönderilen diğer emirlerin fiyat ve zaman önceliğine göre eşleşmek suretiyle işleme dönüşmesini sağlayan karma bir yapı oluşturmaktadır.

Bu yöntemle, piyasa yapıcının verdiği alım ve satım kotasyonları ile ilgili menkul kıymetteki fiyat istikrarının sağlanması, piyasa gereği oluşan fiyat hareketleri dışında gerçekleşecek aşırı fiyat oynaklığının doğal olarak engellenmesi hedeflenmektedir. Böylelikle, piyasa yapıcısıyla işlem görmekte olan menkul kıymetlerin yatırımcıları tedirgin eden suni fiyat hareketlerinden korunabilmesi öngörülmektedir. Piyasa yapıcı üyenin seans boyunca sistemde yer alacak olan kotasyonları menkul kıymetin likiditesine yönelik olarak önemli bir güvence oluşturmaktadır.

Sonuç olarak, piyasa yapıcılı sürekli müzayede sistemi, aşırı volatiliteye ve olası manipülatif işlemlere karşı güvenli bir yapı oluşturmaktadır. Atandığı menkul kıymeti kontrol altında tutabilmesi amacıyla, piyasa yapıcı üyeye önemli haklar tanınmakta, bu sayede piyasa yapıcılı sürekli müzayede yöntemiyle işlem gören menkul kıymetlerde piyasa yapıcı üyenin iradesi dışında menkul kıymetin fiyatını yönlendirici işlem yapılması zorlaştırılmaktadır.

Kaynak: İMKB

Yaman Törüner, Milliyet'te yayımlanan yazısında TSPAKB raporuna yer verdi:

"Türkiye Sermaye Piyasası Aracı Kuruluşları Birliği Türk borsa ve piyasalarının 2009 sonu itibariyle dünyadaki yeri konusunu inceleyen bir rapor hazırladı. Buna göre:
- En yüksek piyasa değerine sahip borsalar arasında 1. sırada New York Borsası bulunuyor. Onu Tokyo Borsası ve Nazdaq (ABD) takip etmektedir. Bu sıralamada İstanbul Menkul Kıymetler Borsası (İMKB) 25. durumda.
- 2009 sonu itibariyle, dünya borsalarındaki toplam piyasa değerinin % 72’si ilk 10 borsada toplanmış. İMKB 239 milyar dolar piyasa değeri ile 25. sırada.
- Borsaya kote olan toplam şirket sayısında Bombay Borsası 4.955 şirketle başı çekmektedir. Bu sıralamada İMKB 315 şirketle 31. sıradadır. İMKB’nin toplam şirket sayısındaki payı % 0.7’dir. 
- Dünyadaki hisse senedi işlem hacminin % 58’i ABD’nin iki borsası (Nazdaq ve New York Borsası) tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu 2 borsa, kendisinden sonra gelen 48 borsadan fazla işlem hacmi üretmiştir. Bu sıralamada İMKB 316 milyar dolarlık işlem hacmiyle 21. sıradadır. İMKB’nin hisse senedi hacmi içindeki payı % 0.4’tür.
- ABD, dünyadaki Sabit Getirili Menkul Kıymetler (SGMK) stokunun % 39’una sahiptir. ABD’nin SGMK stoku toplamı 25 trilyon dolardır. Bu sıralamada Türkiye, 217 milyar dolar ile 24. sırada yer almaktadır (2009 Eylül).
- Vadeli işlemler ve opsiyonlar konusunda Kore Borsası başı çekmektedir. İzmir’deki Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsamız (VOB) 24. sırada yer almaktadır.
- ABD, yaklaşık 11 trilyon dolarlık yatırım fonu büyüklüğüyle bu konuda ilk sırayı almıştır. Türkiye, bu sıralamada, 20 milyar dolar ile 30. sıradadır.
- İMKB, gelişmekte olan ülke borsaları arasında 2009 yılında en yüksek getiriyi sağlayan 2. borsa olmuştur. Birincilik Brezilya’dadır. Tüm dünya borsaları arasında ise İMKB 6. sırada bulunmaktadır.
- Türkiye’de hisse senetlerinin piyasa değerinin Milli Gelir’e oranı % 40’tır. Malezya’da bu oran % 129, Kore’de % 104, Brezilya ve İspanya’da % 90’dır.
- İMKB, Kore ve İtalya’dan sonra en yüksek hisse senedi devir hızına sahiptir. Yüksek devir hızı, yatırımların kısa vadeli olduğunu göstermekle beraber, düşük likidite riskine işaret etmektedir.
- Türkiye’de özel sektör borçlanma araçlarının SGMK içindeki payı, yok denecek kadar azdır.
- Türkiye’de yatırım araçları içinde 2009 yılında en yüksek getiriyi hisse senetleri sağlamıştır. Onu, altın izlemektedir. İMKB-100 endeksi 2009 yılında reel anlamda % 84.6 değer kazanırken, altın % 17.7 değerlenmiştir.
- 2009 yılında İMKB, dünyada dolar bazında en yüksek getiriyi sağlayan 6. borsa olmuştur. İMKB şirketlerinin piyasa değeri 2009 yılında % 93 artmıştır. Günlük ortalama işlem hacmi de 1.9 milyar TL ile rekor seviyeye yükselmiştir.
- İyi gelişmelere rağmen, İMKB’de işlem gören şirket sayısı, 2008 yılından itibaren gerilemeye başlamıştır. Bu nedenle, Sermaye Piyasası Kurulu ve İMKB yönetimi, halka arzları desteklemektedir.
- 2009 yılında, piyasada, 89 aracı kurum ve 40 banka faaliyette bulunmuştur. Bunlar içinde, aracı kurumların 22’si, bankaların 19’u yabancıdır.
- Hisse senedi işlemlerinin % 71’ini yerli aracı kurumlar gerçekleştirmiştir.
- İMKB’de 2009 yılında, önceki yıl % 9 olan internet işlemlerinin payı % 14’e yükselmiştir. 64 aracı kurum internet üzerinden hizmet vermektedir.
- İlk defa 2009 yılında 2 şirket halka arz edilmeksizin borsada işlem görmeye başlamıştır."

 Yazının tamamı için: http://www.milliyet.com.tr/borsamizin-yeri/yaman-toruner/ekonomi/yazardetay/15.06.2010/1251008/default.htm    

Üniversite öğrencilerimizin bilgi ve dünyayı algılama seviyeleri yeterli değil. Anlaşılan hâlâ, “komplo teorileri” ve “uç ideolojiler” öğrencilerimizi etki altına almış vaziyette. Geçen hafta, bir üniversitenin öğrencileri kendilerini bilgilendirmek üzere üniversitelerine gelen Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) Başkanı’na yumurta attılar. Ayıp ettiler. Bağımsız BDDK sayesinde, binlerce kişi çalıştıran, her işlemi didik didik denetlenen bankacılık sektörümüz, dünyanın en güvenilir bankacılık sistemlerinden birine sahip oldu. Bu yüzden de, global kriz ülkemizde nispeten daha az hissedildi ve krizden ilk çıkacak ülkelerden biri biz olduk.
Tabii ki, BDDK’nın münferit işlemleri eleştirilebilir. Örneğin ben, BDDK’nın bankaların uzun vadeli bono çıkarmalarına neden karşı çıktığını anlayamıyorum. Eğer bu konuda bazı bankalar için sıkıntı varsa, o bankalar için kısıtlama getirilebilir. Yoksa, uzun vadeli borçlanma, vade uyuşmazlığı(maturity mismatch) nedeniyle oluşan riskleri azaltıyor. Bankaların uzun vadeli kredi verebilmeleri, aslında uzun vadeli borçlanabilmelerine bağlı. BDDK’nın piyasanın gelişmesini engelleyici değil, teşvik edici bir rol üstlenmesi lazım.

SPK da farklı değil
Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) Başkanı geçen hafta bir konuşma yapmış ve demiş ki:
-  İMKB’den yanlış iş yapan 40-50 kişiyi sepetleyebilirsek, piyasaya güveni artırırız.
-  İMKB’deki toplam işlem hacminin yüzde 1-2’si manipülasyon sonucu ortaya çıkan işlem hacmidir. Bunlar temizlenmeli.

Yazının tamamı için tıklayınız.